Traditionele hekserij: traditioneel vs wicca

Traditionele hekserij vs Wicca

Als ik Ronald Hutton lees (Triumph of the Moon, de hoofdstukken over Cunning Men en zo) dan komt daaruit een beeld naar voren van mensen, genezers, magiers, wichelroedelopers enzovoort, die in het verleden soms wel voor heks werden uitgescholden, maar zichzelf zeker niet zo noemden. Ze waren religieus, christelijk dus. Hun "vakken" zijn de dingen die wij misschien 'hekserij' zouden noemen, kaartlezen, toekomst voorspellen, amuletten maken, magie, kruidengeneeskunden enzovoort. Deze stroming is niet verloren gegaan en is ook niet de moderne hekserij geworden. Deze stroming zien we nu terug als de New Age therapeuten, met zijn honderden therapieen.
Over mogelijke voor-christelijke religies en hun voortleven onder de plattelandsbevolking is weinig bekend. Wat er wel bekend is, wijst erop dat dit eigenlijk niet voorkwam - wat er bewaard is, is bewaard als folklore, als "traditie" (dat wil zeggen een onbegrepen gebruik), als kinderversjes, in christelijke gebruiken enzovoort.
Wat Gardner bracht is dus voornamelijk een revival, en geen survival, geen overblijfsel van iets ouds. Gardner was niet de enige die hiermee bezig was, er was een hele stroming van mensen die in deze richting werkten. Leland (Aradia), Murray, Gardner zelf, diverse lichten uit magische stromingen (Col. Seymour, Dion Fortune in haar romans) enzovoort. Gardner bracht heel veel elementen samen en dat werd een nieuw geheel. Voor mij persoonlijk geen kwestie van nieuw-verzonnen, daarvoor zit de zaak veel te goed in elkaar en zitten er teveel oude elementen in die werken. Ik denk dus eerder geïnspireerd door de Godin, door een tijdgeest.

Gardner was het instrument, niet de schepper. Maar desondanks wel degelijk het brandpunt, waarna de wicca zoals wij die kennen is ontstaan. De wicca met 8 jaarfeesten, een Godin en een God, een Priesteres die rituelen leidt, inwijdingen enzovoort. Allemaal elementen die voorheen niet op deze manier bij elkaar bestonden.
Grote bekende schrijvers als Cunningham en Curott en Buckland en Starhawk putten allemaal uit diezelfde bron, en zijn vanaf daar soms hun eigen weg ingeslagen, en hebben materiaal aangedragen zodat je ook zonder coven en inwijding met wicca aan de slag kunt. En dat is geweldig natuurlijk. En soms grijpen zij inderdaad terug op oude gebruiken of folklore uit hun eigen familie of geboortestreek. Maar meestal is dat ter aanvulling van de inmiddels bestaande wicca, of ter illustratie van het feit dat Gardner inderdaad heel veel oud materiaal bezat, en dat er nog meer oud materiaal te vinden is als je goed zoekt. Maar extra oud materiaal aan iets nieuws toevoegen maakt het geheel niet oud, natuurlijk En als je al het nieuwe van Gardner weglaat, dan hou je de Cunning men over die Hutton beschrijft. Die komen in grote lijnen overeen met onze New Age therapeuten, en die groep heeft nu, net als toen, totaal geen behoefte om zich heks te noemen.

Voor mij is een "traditionele heks" in de correcte zin van dat woord dus iemand die b.v. helderziend is, of kan strijken (handoplegging), en daar de eigen mensen in het dorp mee helpt. Zij(hij) werkt alleen, de gave is aangeboren, ze is christelijk, er komt nauwelijks magie aan te pas en als het gebeurt is het spells met bijbelspreuken, enzovoort. Kenmerkende wicca-elementen als het idee van een coven, religieuze rituelen, een Godin en een God, een priesteres die rituelen leidt, 8 jaarfeesten, die zijn allemaal afwezig. Om over bekende rituele teksten maar helemaal te zwijgen, zoals de Wiccan Rede of the Charge.
Als die dingen wel aanwezig zijn, zijn ze post-Gardner vanuit de wicca toegevoegd. En daar is niks op tegen natuurlijk. Dit hele verhaal is geen oordeel over wat iemand is, of over wat iemand interessant vindt en dus gaat gebruiken, maar een schetsje om aan te geven dat het begrip "traditionele hekserij" iets anders is dan de meeste mensen denken, en dat er vrijwel geen traditionele heksen bestaan. Janet en Gavin zeggen op hun site niet voor niets dat eigenlijk alleen de italiaanse Strega hieronder vallen, en dat ze in al hun jaren van reizen, lezingen geven en mensen ontmoeten nog geen enkele andere traditionele heks zijn tegengekomen. En nogmaals, ik wil niemand veroordelen of van mensen zeggen "jij bent dit" of "jij bent dat niet". Ik geef hier weer wat het begrip "traditionele heks" betekent bij mensen die het weten kunnen - Hutton is b.v. professor in de geschiedenis aan de universiteit van Bristol. En ik geef weer welke elementen van Gardner en zijn tijdgenoten afkomstig zijn. Dat zijn dingen die iedereen kan nalezen om zo zichzelf te informeren.
En ik hoop heel erg dat alle mensen die vanuit hun familie oude gebruiken hebben meegekregen, op zoek zullen gaan naar de achtergronden en de herkomst van die gebruiken. Niet categorisch zeggen dat het "traditionele hekserij" is, einde verhaal, maar op zoek gaan naar waar het vandaan komt. Gardner werkte niet in een vacuum - er waren veel meer mensen bezig om deze nieuwe geestelijke impuls op aarde te zetten. Daar is niks fout mee, integendeel. Wat wij nu kennen als "moderne hekserij" is aan al die mensen te danken, niet alleen aan Gardner. Maar onderzoek het, zoek uit waar het vandaan komt, wat het betekent, of het werkt.

Bron: Merlin - febr. 2004